Ankara’nın modernleşme hikâyesi, bir kopuş hikâyesi değildir. Bu şehir, yeniyi eskisinin üstüne koyarak ilerlemiştir. Değişim burada yıkıcı bir hamle değil, ölçülü bir geçiş olarak yaşanmıştır. Ankara’nın farkı da buradadır: Modernleşme, geçmişi silmek için değil, onu taşımak için kullanılmıştır.
19. yüzyıla gelindiğinde Ankara, büyük imparatorluğun kenarında kalmış bir taşra gibi görünse de, aslında süreklilik kapasitesini koruyan bir merkezdi. Ticaret daralmış, yollar yön değiştirmiş, eski hareketlilik azalmıştı. Ama şehir çözülmemişti. Çünkü Ankara’nın gücü, dönemsel parlaklıklardan değil; yerleşik dayanıklılıktan geliyordu.
Bu yüzyılda Ankara, büyük dönüşümleri sessizce izledi. Ne sert direnişler üretildi ne de körü körüne kabuller. Şehir, yeniyi tartarak aldı. Yeni idari düzenlemeler, yeni eğitim biçimleri, yeni ulaşım ağları… Hepsi Ankara’da zamana yayılmış biçimde yerleşti. Bu yayılma, şehrin dengesini bozmadı.
Ankara’nın modernleşme sürecinde en dikkat çekici özellik, merkezle çevre arasındaki ilişkinin korunmasıdır. Yeni kurumlar merkezde yoğunlaşırken, çevre üretim ve hayatı sürdürmeye devam etti. Şehir, modernleşmeyi yalnızca bürokratik bir dönüşüm olarak görmedi. Hayatın tamamını kapsayan bir uyum süreci olarak ele aldı.
Erken Cumhuriyet’e doğru gelindiğinde Ankara’nın bu birikimi belirleyici hâle geldi. Şehir, ani bir tercih sonucu başkent olmadı. Aksine, uzun süre boyunca başkent olmaya hazırlanmış bir yapı sergiledi. Modernleşme adımları, Ankara’yı yabancılaştırmadı; onu daha okunur kıldı. Devletin yeni yüzü, bu şehirde köksüz durmadı.
Bu dönemde Ankara’da yeni olan, eskiyle çatışmadı. Yeni binalar, yeni yollar, yeni kurumlar… Hepsi eski şehrin dokusuyla müzakere ederek yerleşti. Müzakere, Ankara’nın tarih boyunca bildiği bir yöntemdi. Modernleşme de bu yönteme tabi tutuldu.
Ankara’nın erken modernleşmesi, bu yüzden bir vitrin düzenlemesi gibi durmaz. Şehir, kendini göstermek için değil; taşıyabilmek için dönüştürdü. Taşıyamayacağı hiçbir yükü üstlenmedi. Bu bilinç, Ankara’nın ileride başkent olmasını mümkün kılan en önemli özelliktir.
Modernleşme, Ankara’da bir hız yarışı değildir. Şehir, hızlanmayı değil; istikrarı tercih etmiştir. İstikrar ise yeniyle eskini aynı anda yürütmeyi gerektirir. Ankara, bu yürüyüşü başarmış şehirlerden biridir.
Sayfa başına git