Bir şehirde iktisadî hayatın niteliğini belirleyen şey, yalnız üretim miktarı ya da ticaret hacmi değildir. Asıl belirleyici olan, bu faaliyetlerin hangi ahlâkî sınırlar içinde yürütüldüğüdür. Ankara’da iktisadî hayat, tarih boyunca bu sınırların bütünüyle kaybolmadığı bir zemin üzerinde şekillenmiştir. Pazar düzeni, meslek örgütlenmesi ve üretim ilişkileri, şehirde ekonomik faaliyeti serbest bırakırken aynı zamanda denetim altında tutan bir yapı üretmiştir.
Ankara pazarları, yalnız alım satımın yapıldığı alanlar değildir. Pazar, burada iktisadî hayatın kamusal yüzüdür. Fiyatlar, kalite ve ölçü, bu alanlarda görünür hâle gelir. Ankara’da pazar düzeni, aşırı fiyat dalgalanmalarını ve keyfî uygulamaları sınırlayan bir işlev görmüştür. Bu sınırlama, merkezi bir otoritenin sürekli müdahalesinden çok, yerleşik alışkanlıklar üzerinden işlemiştir.
Bu alışkanlıkların oluşmasında meslek düzeninin rolü büyüktür. Ankara’da üretim ve ticaret, bireysel serbestliğin sınırsız olduğu bir alan olarak görülmemiştir. Meslek sahibi olmak, yalnız bir kazanç kapısı değil; toplumsal bir sorumluluk olarak algılanmıştır. Bu algı, üretimin niteliğini ve ticaretin sınırlarını belirlemiştir. İşini kötü yapan ya da ölçüsüz davranan kişi, yalnız ekonomik değil, sosyal bir yaptırımla da karşılaşmıştır.
Ahilik geleneği, bu meslek düzeninin ahlâkî çerçevesini oluşturan önemli unsurlardan biridir. Bu gelenek, Ankara’da iktisadî hayatı yalnız kazanç üzerinden tanımlamamış; emeği, hakkaniyeti ve dayanışmayı merkeze almıştır. Böylece ticaret, bireysel hırsların değil, toplumsal dengenin bir parçası hâline gelmiştir. Ankara’nın iktisadî istikrarı, büyük ölçüde bu anlayıştan beslenmiştir.
Meslek örgütlenmesi, şehirde rekabetin yıkıcı bir hâl almasını da engellemiştir. Rekabet, tamamen ortadan kaldırılmamış; fakat sınırlandırılmıştır. Bu sınırlandırma, iktisadî hayatın donmasına değil; ölçülü bir canlılık üretmesine yol açmıştır. Ankara’da üretim, ne aşırı genişleyip kırılganlaşmış ne de daralıp körelmiştir. Bu orta hâl, şehrin uzun vadeli dayanıklılığını artırmıştır.
Pazar ve meslek düzeni arasındaki ilişki, şehirde fiyat istikrarını da desteklemiştir. Ani yükselişler ve sert düşüşler, Ankara’da sınırlı kalmıştır. Bu durum, şehirde geniş kitlelerin iktisadî hayata erişimini mümkün kılmıştır. Ekonomik dışlanmanın sınırlı olması, toplumsal huzurun korunmasına katkı sağlamıştır. Ankara’nın şehir olarak ayakta kalabilmesi, bu huzurla doğrudan ilişkilidir.
Ankara’da iktisadî faaliyetlerin ahlâkla sınırlandırılması, yeniliğe karşı bir direnç üretmemiştir. Aksine, yenilikler bu sınırlar içinde daha güvenli biçimde hayata geçirilmiştir. Meslek düzeni, yeni üretim biçimlerini tamamen reddetmemiş; fakat onları şehir hayatının taşıyabileceği ölçüde benimsemiştir. Bu tutum, iktisadî değişimin yıkıcı değil, dönüştürücü olmasını sağlamıştır.
Bu yapı, Ankara’yı büyük ticaret merkezlerinden ayırır. Büyük merkezlerde iktisat, çoğu zaman hız ve hacim üzerinden tanımlanır. Ankara’da ise iktisat, denge ve süreklilik üzerinden anlam kazanmıştır. Bu tercih, şehrin tarih boyunca merkez olma kapasitesini besleyen unsurlardan biridir. Ekonomik ahlâkını yitiren şehirler, kısa sürede cazip olabilir; fakat uzun süre ayakta kalamaz.
Ankara’nın pazar ve meslek düzeni, bu nedenle yalnız geçmişe ait bir yapı olarak görülmemelidir. Bu düzen, şehrin iktisadî karakterini şekillendiren temel zihniyetin ifadesidir. Bu zihniyet, iktisadı hayatın merkezine koyarken, onu hayatın tek ölçüsü hâline getirmemiştir. Ankara’nın tarih boyunca koruduğu denge, burada bir kez daha kendini göstermiştir.
Sayfa başına git